zininopvoeding > publicatie.php?nr=25778&stuurdoor=nee

Wij blijven bij elkaar (11+)

 

Terug


Wij blijven bij elkaar

Martine Letterie schreef veel waargebeurde verhalen over kinderen in de oorlog. Na een lezing in Herinneringscentrum Kamp Westerbork werd haar gevraagd waarom ze nooit over een concentratiekamp heeft geschreven. Ze antwoordde dat een kinderboek altijd hoop moet bieden en dat die in een concentratiekamp niet te vinden is. ‘Waarom schrijf je dan niet over de familie Birnbaum?’ vroeg een van de medewerkers.

Letterie vond het meteen een geweldig idee. In februari 2019 reisde ze met haar jongste dochter naar Israël om Sonni, Gina, Yakov, Zwi, Suzi en Sampi Birnbaum te ontmoeten. Alle kinderen zijn nog in leven;  Sonni was op dat moment 90 jaar.

Letterie heeft hun indrukwekkende verhalen opgeschreven over de lange reis voor, tijdens en na de oorlog, over vriendschap, doorzettingsvermogen, moed en hoop prachtig opgeschreven. 

Berlijn
Het verhaal begint in Berlijn, de avond voor de Kristallnacht van 9 november 1938. Moeder Birnbaum maakt de kinderen wakker en zegt Sonni en Gina dat zij zich moeten verstoppen bij mevrouw Fischer die een wasserij heeft. Zijzelf gaat met de kleine kinderen naar de conciërge, mevrouw Pleser. Het wordt een angstige nacht met veel geschreeuw en brandstichting buiten. Moeder Birnbaum besluit dat de kinderen naar Nederland moeten, waar haar zuster woont. En zo gaan Sonni, Gina, Yakov, Zwi en Suzi met de trein op reis. Onderweg kunnen ze niet verbergen dat ze joods zijn, maar gelukkig is er een vriendelijke Duitser die de kinderen helpt.

‘Zijn jullie joden?’ vraagt de SS’er.
Sonni’s adem schuurt door haar borst. Wat moet ze in vredesnaam antwoorden? De SS’ers hebben een hekel aan joden. Als ze ‘ja’ zegt …Maar als ze ‘nee’ antwoordt, liegt ze …
‘Zijn jullie joden?’ herhaalt de SS’er en hij kijkt Sonni indringend aan.
Ze buigt haar hoofd en zegt dan zacht: ‘Ja’.

Rijswijk
In Nederland worden de kinderen eerst over een paar gezinnen verdeeld. Maar Moeder Birnbaum heeft ze op het hart gedrukt dat ze bij elkaar moeten blijven en gelukkig neemt het gezin waar Suzi en Gina logeren uiteindelijk ook de andere drie kinderen in huis. Na een paar weken gaan ze naar een kindertehuis in Rijswijk.

Westerbork
Dan gebeurt een wonder: eerst komt moeder Birnbaum veilig uit Duitsland met hun nieuwe broertje Sampi en later voegt vader Birnbaum zich ook bij hen. Vader en moeder vertellen dat er in Drenthe een kamp is gebouwd voor Duitse joden en dat zij daar mogen wonen. Als ze aankomen op de kale vlakte in Westerbork zijn de kinderen teleurgesteld. Maar ze krijgen een piepklein huisje toegewezen en zijn in elk geval bij elkaar.

Later neemt de stroom vluchtelingen toe en wordt de situatie grimmiger. Er wordt een spoorlijn aangelegd en elke dinsdag vertrekt er een trein naar Auschwitz. Ze weten niet precies wat er in Auschwitz gebeurt, maar wel dat het in Westerbork veiliger is. Veel kinderen in Westerbork arriveren zonder hun ouders en al snel richten vader en moeder Birnbaum een weeshuis op. Alle kinderen moeten meehelpen om de situatie thuis en in het weeshuis leefbaar te houden.

Bergen-Belsen
Dan worden ook de Birnbaums gedeporteerd. De weeskinderen moeten ze achterlaten. In concentratiekamp Bergen-Belsen nemen ze opnieuw de zorg op zich voor kinderen die alleen zijn. Op een gegeven moment zijn het er méér dan vijftig. Ze lijden kou en honger en sommige kinderen worden ziek, maar ze overleven. 

Bussum
De terugkomst in Nederland is echter moeilijk en teleurstellend: niemand is blij met hun komst. In Bussum stellen de Birnbaums voor de derde keer hun huis open voor tientallen soms heel jonge weeskinderen. Als in 1947 de staat Israël gesticht is, willen ze daar een nieuw leven opbouwen. Op de dag van vertrek staat tot hun verrassing het perron vol met vrienden en bekenden die hen uit komen zwaaien.

Haifa
De reis duurt vijf dagen. Veel te vroeg staat Suzi aan de reling, maar het is de moeite waard. Langzaam kleurt de horizon van lichtblauw naar paars, oranje en roze. De golven kabbelen tegen het schip en ze voelt de wind in haar haar. Haar hart bonst in haar keel. En dan … Als de lucht in zachtgeel verandert, ziet ze het. Heel in de verte is land.
Met haar handen om de reling geklemd kijkt ze ademloos toe hoe eerst de Carmel zichtbaar wordt, en dan de lichtjes van de stad Haifa. Daar is het beloofde land.

Mieke van Dooren
Linnaeus Boekhandel, Amsterdam

Wij blijven bij elkaar.
Martine Letterie
Leopold  €17,99 
11+

Zie hier de NPO-documentaire van de NPO De kinderen van Birnbaum

Oorlog Trouw Hoop

 


Terug

Meer informatie Facebook   Twitter
contact disclaimer
inloggen colofon
2020 Zin in Opvoeding