zininopvoeding > publicatie.php?nr=25618&stuurdoor=nee

Grote gedachten 14+

 

Terug


Grote gedachten. Verhalen over filosofie
Janny van der Molen

Janny van der Molen had een leraar die meer voor haar betekende dan de rest. Op een dag vroeg meneer Swart haar na de les waarom ze het zichzelf zo moeilijk maakte. Dat was geen nare vraag, maar een wijze. En de juiste vraag op het juiste moment. Zijn leerling van toen liet een aantal vakken vallen en maakte de middelbare school af als een opgeruimder mens. ‘Ik ben die vraag nooit vergeten. En de man ook niet.’ Als dank heet de leraar in het Grote gedachten meneer Swart.

Befehl is Befehl?
Het boek vertelt verhalen over een groep leerlingen: in de les bij meneer Swart, buiten school en thuis. De ervaringen van de leerlingen worden gekoppeld aan de ideeën van veertien bekende filosofen. Van Aristoteles tot Karl Marx en van Socrates tot Hanna Arendt.
Dat geeft een mooie spanningsboog, omdat Van der Molen grote vragen bepaald niet mijdt en privélevens van de leerlingen mooi weergeeft.
Zo laat meneer Swart de film over Eichmann zien en vertelt hij hoe Hannah Arendt door de ‘gewoonheid’ van Eichmann kwam tot haar theorie van de banaliteit van het kwaad. Dat wordt op een andere manier banaal als Sanne, die niet naar een feest mag, haar moeder toebijt: ‘Dus Befehl ist Befehl?’

Kun je worden wie je wil?
Meneer Swart werkt niet met boeken, schriften of pennen. Wat hij wil, is met de leerlingen nadenken en hen vertellen wat andere mensen die hebben nagedacht hebben gedacht. ‘Ik zal jullie eens per trimester een cijfer moeten geven. Maar dat zien we dan wel weer.’

Dat is nog moelijker dan je denkt 😊. Zo vraagt meneer Swart zijn leerlingen om in vijf minuten op te schrijven wie ze zijn. Sanne is in twintig seconden klaar. ‘Ik ben Sanne. Ik ben 14 jaar. Ik heb een broer. Ik houd wel van kletsen met vriendinnen, maar niet van tomaten.’ En dat ze opschrijven wie ze willen zijn. Daarbij houdt Sanne het ook kort. Maar Loubna schrijft: ‘Ik wil graag een goed mens zijn door te leven volgens de regels van Allah. Ik wil graag moeder worden, maar ook rechter.’
En dan ontspint zich, een beetje geholpen door meneer Swart, een klassengesprek. Kan je eigenlijk helemaal zelf bepalen wat of wie je gaat worden? Welke factor speelt geluk? En hoe word je wie je wil zijn?

Belangrijk voor hoe je leeft
De thema’s die meneer Swart in zijn lessen aansnijdt, zijn: idee en materie (hoe kun je iets weten?), vrijheid en democratie (vrijheid blijheid?), lichaam en ziel, man en vrouw, goed en kwaad, leven en dood. Het boek geeft een helder inzicht in wat grote denkers hierover hebben gezegd én hoe en waarom dat belangrijk is voor hoe je leeft. De veertien filosofen worden achterin allemaal even kort voorgesteld, met hun grote gedachte, belangrijke publicaties en nice to know's. 

Geen gedonder
Aan het eind van het trimster moet meneer Swart wel een cijfer inleveren. Iedereen heeft goed meegedaan, dus ze krijgen allemaal een acht. Maar dan komt er toch nog – voor het eerst – een schriftelijke opdracht, want die acht moet hij wel ergens op kunnen zetten, anders krijgt hij gedonder. Hij vraagt alle leerlingen op een A-4tje te schrijven wat hen het meest heeft geraakt, waar ze nog wel eens over nadenken en waar ze meer van zouden willen weten. ‘Vrijdag even bij me binnenlopen of toesturen. Ga ik in de vakantie lekker lezen.’

Het boek eindigt met de mail van Wouter, die de insteek van het boek mooi illustreert.

Beste meneer Swart,

Wat het meeste indruk op me maakte, vroeg u. Als u die vraag twee weken geleden gestald had, was dit misschien wel een heel ander verhaaltje geworden. Ik heb sinds een week een zusje. Het gekke is dat alles er anders uitziet sinds zij er is. [ … ] Als ik nu terugdenk aan de lessen, moet ik denken aan het onbeschreven blad van John Locke. [ … ] Ik wil graag geloven dat zij helemaal blanco aan het leven kan beginnen. Dat ze alles in zich heeft om een succes van haar leven te maken en gelukkig te zijn. [ … ] Laat haar lekker zelf haar ziel vullen met wat zij belangrijk vindt. Dat onbeschreven blad lijkt me daarom wel wat.
Ik zou niet willen dat ze nu al iets moet meedragen van de rottigheid van de wereld. Ik moest trouwens ook denken aan dat extreme en bijna ‘banale’ – zo noemde ze het toch? – kwaad waar Hannah Arendt over schreef. [ … ] Sinds ik die film over Eichmann heb gezien, vraag ik me wel vaker af of ons dat ook kan gebeuren, dat kwaad. Dat het er zo in kan sluipen, zoals toen. Dat vind ik wel eng eigenlijk. Dit waren een paar dingen waar ik aan moest denken.’

Janny van der Molen schreef het boek voor jongeren, maar misschien is het voor die doelgroep wel wat ‘tekstig’. In ieder geval is het een inspirerend boek voor docenten filosofie en alle anderen die geïnteresseerd zijn in de gedachten van grote filosofen en hun impact voor ons (samen)leven.
Ik gun hen allen een meneer Swart én een mevrouw Van der Molen.

Levensvragen filosofie

 


Terug

Meer informatie Facebook   Twitter
contact disclaimer
inloggen colofon
2019 Zin in Opvoeding