zininopvoeding > publicatie.php?nr=25601&stuurdoor=nee

De klas als minimaatschappij

 

Terug


Het Kohnstamminstituut / de dagvoorzitter spinde van genoegen. Want hoe mooi was het dat ze in april vorig jaar Femke Halsema vroegen de Kohnstammlezing van dit jaar te houden en dat zij in juli werd benoemd tot burgemeester van Amsterdam? Eigenlijk was er vanaf dat moment nog maar één spannende vraag: zou ze er nog wel tijd voor hebben? Dat had Halsema, al gaf ze eerlijk toe dat ze het zo druk heeft dat de inkt van de lezing nog maar net droog was. 

Van belang voor opgroeiende mensen
De Kohnstammlezing gaat over ontwikkelingen in de samenleving die van belang zijn voor de ontwikkeling van opgroeiende mensen. Halsema sprak over de vraag: hoe kunnen we nieuwe generaties burgers (door geboorte en immigratie) inspireren en motiveren zich ook in de toekomst te bekommeren om de democratie?

Natuurlijk zijn ouders en rolmodellen heel belangrijk. Maar de meest voor de hand liggende plek om burgerschap te verstevigen is toch wel het onderwijs. De klas is een ideale minimaatschappij, een soort vrijplaats om te kunnen oefenen met het verzorgen en onderhouden van de democratie.

Minimaatschappij
In die minimaatschappij kun je leren vreedzaam met elkaar van mening te verschillen, mededogen met elkaar te ontwikkelen en ruimte aan elkaar te geven. In de klas kun je leren dat er conflicterende wereldbeelden zijn en dat dat niet erg is, maar juist goed en leuk. Als je je mening nooit hoeft te verdedigen, leer je dat ook niet. Wie leert andere meningen te respecteren, kan zich ontwikkelen tot een bewuste burger. 

Het onderwijs moet de muren neerhalen die het zicht benemen op overeenkomsten, gedeelde waarden en een gezamenlijke toekomst. Daarvoor moet je elkaar leren kennen, open staan voor de ander en elkaars belang leren kennen.

Samen naar school 
Hoe staat dat er bij in de minimaatschappij? Eén van Halsema’s kinderen zit op een experimentele school waarbij kinderen van vmbo tot atheneum in één school zitten. ‘Daar leert hij dingen die hij op het atheneum nooit zou hebben geleerd.’ Maar in Amsterdam schieten de categorale gymnasia uit de grond, net als de vraag naar levensbeschouwelijk onderwijs. Dat vindt Halsema zorgelijk. Het is heel begrijpelijk dat ouders hun kinderen naar een school willen sturen die het beste past bij hoe zij in het leven staan. Maar het is wel zorgelijk als kinderen daardoor afgescheiden raken van andere sociale milieus. Dat kinderen samen naar school gaan, ongeacht sociale klasse, etniciteit of dient het belang van de samenleving, maar ook het belang van de kinderen zelf.

Voorsprong vergroot voorsprong
Wat haar ook een doorn in het oog is: we investeren als maatschappij veel meer en veel langer in kansrijke kinderen dan in jongeren met weinig kansen. Voorsprong vergroot zo voorsprong. En dat is in Nederland volgens Halsema veel sterker dan in de omringende landen. Op het gymnasium leer je nadenken, op het VMBO je aanpassen aan de arbeidsmarkt. Waarom is een gymnasiumopleiding niet compleet zonder een Romereis en gaat het VMBO naar de achterhoek? Alsof vmbo’ers niet geïnteresseerd zouden zijn in de Oudheid of niet onder de Italiaanse zon hun horizon zouden willen verbreden. Dit kan leiden tot apathie, frustratie, en misschien wel je afkeren van de democratie.

Unieke tussenruimte
En dan is er nog iets dat haar zorgen baart: in een onveilige klas klinken alleen veilige meningen. De samenleving komt de school binnen en dat heeft zijn weerslag op het klimaat in de klas. En soms lijken docenten er voor te kiezen botsingen te vermijden. 
Dat is best begrijpelijk, maar de klas zou een veilige plek moeten zijn voor onveilige meningen. De klas is juist zo’n unieke plek omdat het een tussenruimte is tussen privé en publiek, waar kinderen in betrekkelijke rust en in veiligheid ook onveilige meningen kunnen verkennen, hun eigen identiteit kunnen ontwikkelen en mee gaan bouwen aan een weerbare democratie.

Dat begint met zelfvertrouwen, het vertrouwen dat je er toe doet. Wie zich niet gezien of gehoord voelt, maar alleen wordt opgeleid voor de arbeidsmarkt, zal vooral apathie en afzijdigheid ontwikkelen en misschien wel een afkeer van de maatschappij. Maar burgerschap begint met het ontdekken dat je er toe doet, het ontdekken van een klein vlammetje in jezelf en dat te ontwikkelen.

De jaarlijkse Kohnstammlezing wordt georganiseerd door de Universiteit van Amsterdam, de Hogeschool van Amsterdam, de Vrije Universiteit en het Kohnstamminstituut

Democratie Kinderen

 


Terug

Meer informatie Facebook   Twitter
contact disclaimer
inloggen colofon
2019 Zin in Opvoeding