zininopvoeding > publicatie.php?nr=25468&stuurdoor=nee

Het woord 'scheiden' vermijden

 

Terug


Kindertherapeut Marga Akkerman:
'Ouders doen er bij een scheiding goed aan iemand te vragen hen een spiegel voor te houden'

“Een scheiding is een grote ramp in het leven van veel kinderen. Ik was zelf al 35 toen mijn vader een vriendin bleek te hebben en mijn ouders gingen scheiden. Ik vond dat – ook al had ik al een eigen gezin – heel moeilijk. Ik zag het verdriet van mijn moeder en ik voelde me daar verantwoordelijk voor. Je bent gemaakt in liefde en geboren in een bepaald nest. En dan blijkt die liefde niet meer te bestaan en valt dat nest uit elkaar. Dat is voor ieder kind heel moeilijk. 

Welke kinderen komen bij jou in de praktijk?
Een scheiding vraagt van een kind altijd aanpassing. Het ene kind redt dat en het andere niet. Het is ook voor de kinderen die het wel redden vaak moeilijk, want een kind wil graag dat veel blijft zoals het is. Dus een kind-in-scheiding moet een enorme prestatie leveren om zich te blijven ontwikkelen ‘alsof er niets aan de hand is’. Maar er wordt van hen verwacht dat ze zich aanpassen en dat doen ze. Een andere keuze hebben ze niet. Ze kunnen natuurlijk dwars en lastig worden, maar de meesten worden dat niet. 

Ik had zelf al een eigen gezin toen mijn ouders gingen scheiden. 
Ik vond dat heel moeilijk

Er zijn kinderen die vrij stevig in hun schoenen staan en zich wel kunnen aanpassen. Maar er zijn ook kinderen die sowieso al moeite hebben hun hoofd boven water te houden. In mijn praktijk had ik vooral te maken met kinderen die probleemgedrag vertonen: concentratieproblemen, bedplassen, agressie. 

Hoe komen kinderen bij jou terecht?
Dat gaat op verwijzing, van de huisarts, van leerkrachten. En via mond tot mondreclame. 

Spreek je kinderen alleen, of met hun ouders?
Als het over scheiding gaat, spreek ik ze alleen. Soms met broertjes of zusjes. Maar als er ouders bij zitten, gaat het kind zijn ouders naar de mond praten. Dat zie je gebeuren: dan zie je zo’n kind naar z’n ouders kijken: mag ik dit wel zeggen? Dus de ouders blijven in de wachtkamer. Ik ben er alleen voor hen. Ik zeg ook altijd: ‘ik zeg niets achter jullie rug om.’ Kinderen hebben binnen tien seconden in de gaten of een volwassene er echt voor hen is. Daarom vind ik het voorstel van het kabinet ook zo onprofessioneel. (zie kader – red.) 

Wat hoor je het meeste? 
Vrijwel zonder uitzondering zeggen alle kinderen: ‘met mijn verstand begrijp ik dat ze uit elkaar zijn, maar met mijn hart hoop ik dat ze weer bij elkaar komen.’ Dat vind ik een indrukwekkende weergave van hun belevingswereld. 

Kinderen denken niet aan zichzelf, maar aan hun ouders. Die hebben ze allebei keihard nodig en ze doen hun uiterste best ze niet te verliezen

Wat zeg jij dan?
Ik kan het probleem niet voor ze oplossen. Ik kan wel naar ze te luisteren, hun gevoelens verwoorden en daar helderheid in scheppen. Ik benadruk dat het niet gek is dat ze zich zo voelen, en dat de scheiding hun schuld niet is. Ik moedig ze aan er met vriendjes en vriendinnetjes over te praten, vooral die kinderen die zelf gescheiden ouders hebben, kunnen hun verdriet goed begrijpen. Ouders zijn daarvoor niet de juiste figuren, die hebben de narigheid immers zelf in gang gezet. Wel kun je als ouder soms tegen je kind zeggen: ‘ik begrijp dat je het er moeilijk mee hebt’. Maar verwacht niet dat je kind er zijn hart over uitstort. 

Waar zitten kinderen ook vaak mee?
Als het gaat over een omgangsregeling, zeggen kinderen bijna altijd: ‘ik wil de helft van de tijd bij mijn moeder zijn en de andere helft bij mijn vader.’ En dan zeggen ze: ‘want ik wil dat het eerlijk is.’ Ze denken dus niet aan zichzelf, maar aan hun ouders. Die hebben ze allebei keihard nodig en ze doen hun uiterste best ze niet te verliezen: ze niet te kwetsen en ze niet tegen zich te krijgen. Als een van de ouders ver weg gaat wonen, ligt dat anders. Dan kiezen ze voor de vastigheid van hun school en voor hun vrienden en vriendinnen.

Sommige ouders onttrekken zich aan hun verantwoordelijkheid. Als ik van een kind hoor dat een ouder is vertrokken zonder iets tegen de kinderen te zeggen, kan ik zo’n ouder wel wurgen. Hoe kun je je kind zoveel verdriet aandoen? Een kind voelt dat als: ik ben niet eens de moeite waard om iets uitgelegd te krijgen. Of om gedag te zeggen.

Soms horen kinderen maanden niets van een ouder. Moet je je voorstellen hoe dat is. Ik denk dat ouders die in een scheiding zitten, zich vaak niet realiseren wat ze van hun kind vragen. Sommige ouders zitten in zo’n tunnel dat ze zich helemaal niet meer bezig houden met hun kinderen, maar alleen met zichzelf. Zo’n ouder heeft een bewaker nodig. Dat kan een vriend zijn, of een familielid: iemand die het aandurft de ouder aan te spreken op zijn verantwoordelijkheid. 

Ouders gaan nu eenmaal uit elkaar. Hoe kun je de schade dan zo beperkt mogelijk houden? 
Je moet je allereerst bezighouden met de vraag wat de gevolgen zijn voor de kinderen en hoe je die zo beperkt mogelijk kunt houden. En dat moet je samen met je kinderen bespreken, want kinderen willen weten wat de gevolgen zijn: kan ik op dezelfde school blijven, op voetbal, op paardrijles? Houd ik mijn vriendjes en vriendinnetjes? Aarzel niet om hier iemand bij te betrekken die jou een spiegel voor kan houden. Dan kan een psycholoog zijn, maar ook een dierbare, of de dominee. Iemand die je kan behoeden voor teveel tunnelvisie. 

Ik heb geleerd dat je het woord “scheiding” beter kan vermijden. Dat woord is voor kinderen heel beladen  

Het is beter om te zeggen: ‘pappa en mamma gaan apart wonen.’ En dan zegt zo’n kind natuurlijk: ‘dus jullie gaan scheiden?’ En dan kun je zeggen: ‘ja, zo noemen veel mensen dat, maar dat is zo’n raar woord. We gaan apart wonen, we gaan een heleboel dingen niet meer samen doen. Maar hoe dan ook blijven we altijd samen jullie pappa en mamma. 

En last but not least: ouders moeten als ouder in de buurt blijven. Ik heb de nodige vaders en moeders meegemaakt die naar een ander deel van het land vertrekken voor een nieuwe relatie of ander werk. Voor een kind is dat dramatisch, en praktisch gezien kan het zo veel problemen geven. Als ouders het gezamenlijk gezag hebben, moeten ze een voornemen om te verhuizen tegenwoordig aan de rechter voorleggen. Ik vind het heel belangrijk dat je als ouder in de buurt van je kind blijft. Ik kan geen argument bedenken dat belangrijker is dan dat. Want je kunt wel scheiden van je partner, maar niet van je kind. Doe je dat toch, dan maak je je kind doodongelukkig. ” 

Interview: Marijke Verduijn

Marga Akkerman is klinisch psycholoog en psychotherapeut voor kinderen en jeugdigen. In haar praktijk, die afgelopen zomer stopte, behandelde ze veertig jaar lang wekelijks gemiddeld vier kinderen die door de scheiding van hun ouders in hun ontwikkeling geremd werden. 
In een ingezonden brief in de NRC reageerde zij op een pilot rond het kabinetsvoorstel Scheiden zonder schade. Dit programma wil de positie van kinderen in een echtscheidingsprocedure verbeteren en voorzien in een steunfiguur voor ieder kind. Het kabinet denkt daarbij aan jeugdhulpverleners, jeugdbeschermers en juristen. Hiermee loopt al een pilot bij de rechtbank Zwolle. 

Volgens Marga Akkerman gaat dat niet werken: jeugdhulpverleners, jeugdbeschermers en juristen hebben hiervoor niet de goede opleiding en ervaring. En dat luistert nauw. “Opmerkingen als ‘wat heb je goed je best gedaan’, of ‘denk er nog maar even rustig over na’ worden door het kind als opvoederstaal gehoord. Aan zo iemand ga je niet vertellen wat je ten diepste bezighoudt over de scheiding en de toekomst.” [ … ]

“Praten over kinderen is makkelijk, praten mét kinderen veel moeilijker. Om te weten wat een kind echt denkt en vindt, moet iemand eerst een vertrouwensrelatie met het kind kunnen opbouwen. Deze vaardigheid is het terrein van psychologen en (ortho)pedagogen gespecialiseerd in de kinder- en jeugdpsychotherapie. Een pilot waarin psycholoog-familymediators en kinderpsychotherapeuten de handen ineenslaan, zou wel eens tot veel betere resultaten kunnen leiden dan het ‘bruggesprek’ bij de rechtbank Zwolle.” (Citaten uit NRC, 5 juli 2018). 

Deze ingezonden brief was voor ZiO reden Marga Akkerman te vragen naar wat zij heeft geleerd van veertig jaar begeleiding van kinderen in scheidingssituaties.

Dood

 


Terug

  Meer informatie   Facebook   Twitter
 
  contact disclaimer
  inloggen  colofon
   
   
   
  © 2019 Zin in Opvoeding